Մեր զարմանալի բառերը - 14
Յօդուածաշար, շարունակութիւն 14
Ինչպէ՞ս պատահեց, որ 1500 տարի եւ աւելի սուրբ Գրքում տեղ գտած "հաւ"-ը մերօրեայ որոշ հայ հոգեւորականների եւ կարկառուն ակադեմիկոսների թեթեւ ձեռքով վերածուեց "աքաղաղ"-ի։
"Թագուհի թարգմանչաց" տիտղոսն ստացած Աստուածաշունչը թարգմանող Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց երեւի չէր իմանում, թէ հաւը չի կանչում։
Այդ պարոնները չգիտե՞ն միթէ, որ Սուրբ Գրոց մէջ նոյնիսկ մի տառ փոխելը մեծագոյն մեղք է։
Երեւի մի օր էլ ստիպուենք "հաւանել" բայը վերածելու "աքաղաղանել"-ու, "հաւատք"-ն էլ՝ "աքաղաղատք"-ի։
Մի գուցէ յիշեցնէք ինձ, որ "հաւահմայ" բառ էլ ունենք, ու չի կարելի դա փոխել "աքաղաղահմայ"-ի, որովհետեւ մէկ էլ տեսար՝ հաւը "սուրբ" կենդանի է, իսկ աքաղաղը՝ ոչ։
Ողբալի է։
Խօսքը վերաբերւում է Նոր Կտակարանի այն հատուածին, ուր Պետրոս Առաքեալը երբ երեք անգամ ուրացել է իր ուսուցչին՝ յանկարծ "Հաւը կանչել է", ու Պետրոսն սթափուելով աղի արցունքներ է թափել, ու ներում է աղերսել Աստծուց։
Բայց չէ՞ որ Եւրոպական լեզուներում Աստուածաշնչի այդ մասում "աքաղաղ" է գրուած։
Հարց։ Դուք ո՞ւմ էք վստահում։ Մեր սրբազնագոյն Մաշտոցի՞ն թէ նորակազմ ազգերի թարգմանութիւններին։
Իմ նախապապը, իմ նախահայրերը ինձ համար առաջին եւ միակ հաւաստի (էլի "հաւ") աղբիւրներն են։
Ախր բացէք Հայկազնեան բառարանը, Աճառեանի Արմատականը եւ միւսները։
"Հաւ" նշանակում է "Նախահայր"։
Այ քեզ բա՜ն։ Նոյնիսկ ոչ թէ "նախամայր"՝ այլ "նախահայր"։ Չէ՞ որ մեր իմացած հաւը էգ է։
Ահա գործ ունենք այսպիսի հանելուկի հետ։
Մենք պատռելով լեզուաբանութեան հիմնադիր հայրերի պարտադրած անցարգելները, դիմեցինք "ոչ հնդեւրոպական" արաբերէն լեզուի օգնութեան։
Դուք հաստատ գիտէք եւ օգտագործում էք արաբերէն որոշ բառեր։ Ահա այդպիսի մի օրինակի հետ ենք ծանօթանալու։
Հայերէնի եւ իւրաքանչիւր այլ լեզուի միջեւ եղել է ու դեռ ինչ որ չափով գործում է տառադարձութեան օրէնք։ Ըստ այնմ, մեր որոշ բառերի "ւ" տառը արաբերէնում դառնում է "բ"։ Նոյն օրէնքը գործում է նաեւ եբրայրէնի համար։ Ասենք, մեր "Աբրահամ"-ը վերջինների մօտ դառնում է "Աւրաամ"։
Ձեզանից շատերին ծանօթ է արաբերէն մի երգ, ուր հիմնական կրկնուող բառն է "հաբիբի", որ նշանակում է "սիրելիս", իսկ հիմքը հանդիսացող "հաբ"-ը ունի երկու իմաստ, 1․սերմ, 2․սէր։
Իսկ հայերս յաճախ օգտագործում ենք չէ՞ "հաբ" բառը, որպէս դեղահատ, ինչը նոյնիքն "սերմ" է։
"Հաւ"-ը հենց սերմ է եւ սէր է, իսկ առաջին սերմը մեր նախահայրն է, Ադամը, իսկ նրա նախա-նախան՝ նոյնինքն Աստուածն է։
Ուրեմն "Հաւը կանչեց"-ը պէտք է հասկանալ՝ Աստուած կանչեց կամ ձայն տուեց, եւ ոչ թէ աքաղաղը։
"Հաւանել"-ը կապ չունի ձու ածող հաւի հետ, եւ նշանակում է սէր անել, մի գուցէ եւ սերմանել։ Ւսկ սերմանելը պայման չէ, որ միայն ֆիզիկական լինի, կարող ես մտքերիդ սերմերը սերմանել, կամ հոգեւոր սերմեր սերմանել, ասենք երաժշտութեամբ, երգելով։
"Հաւահմայ" երբէք էլ "հաւ թռչունի փորոտիքը բացելով գուշակութիւն անել" չէ, ինչպէս կը կարդաք բառարաններում, այլ սերմերով գուշակութիւն անել է, ասենք սիսեռի, լոբու սերմեր փռելով գետնին, ինչը մինչեւ օրս գոյութիւն ունի այլեւայլ ժողովուրդների կենցաղում։
Հաւատքը ի՞նչ կապ ունի հաւ-թռչունի հետ։ Ոչ մի։ Դա մեր "Հաւ"-նախնիների, ինչու չէ եւ Աստուծոյ հետ է առնչւում, եւ բառի նախնական կառուցուածքն է "Հաւա-տուք", այսինքն Աստուծոյ կամ մեր նախնիների տուածներն են, մեզ փոխանցածները (սերմանածները) իրենց սիրով։
Հիմա անցնենք զոյգերի օրէնքից բխող երկրորդ մակարդակին։
Հաւ-ն ու հով-ը զոյգեր են։ Արաբերէնում "հաբ"-ի կողքին կայ "հոբ", որն հնչում է նաեւ "հուբ"։ Սրանք իրենց "ա" եւ "ո" ձայնաւորներով ցոյց են տալիս, որ առաջինը արական բնոյթի սէր ու սերմ է, իսկ երկրորդը իգական բնոյթի։
Հայերէնում "հով"-ն էլ չի ընկալւում այդպիսին, ինչպէս "հաւ"-ը, սակայն ունենք Գառնու տաճարը, որը կոչուել է նաեւ "արքայական հովանոց", ինչը իբրեւ թէ արքայի շոգից հանգստանալու վայրն է եղել, մինչդեռ բառի մեր մեկնաբանութիւնը ցոյց է տալիս, որ դա եղել է արքայի "սէր անելու" հանգստավայրը, մի գուցէ այնտեղ է գտնուել արքայի կանանոցը։ Մի զարմացէք, այնտեղ պահպանուած գոլորշաբաղնիքը վկայում է այդ մասին։
Հայերէնում ունենք նաեւ "հովանաւոր", որն իր սիրով իր պահպանութեան տակ է առնում որեւէ անձի կամ ձեռնարկի առաջընթացի ծախսերը։
Տեսնենք թէ "հնդեւրոպական" անգլերէնն ի՞նչ կապ ունի այսպէս կոչուած "սեմական" արաբերէնի ու հայերէնի նոյն արմատ բառին հետ։
Անգլերէն "hobby-հոբբի"-ն (ռուս․ "խոբի") կարծեմ թէ բոլորդ էլ գիտէք, որ նշանակում է կողմնակի զբաղմունք, որի հանդէպ անձը ունի ՍԷՐ, հակում։
Հասկացողին շատ բարեւ։