Մեր զարմանալի բառերը - 10

Յօդուածաշար, շարունակութիւն 10

Քանի որ բնութեան մէջ առկայ են երկու սեռերն ու չէզոք կամ օժանդակ պայմանները՝ ապա նրանք պիտի արտայայտուեն նաեւ լեզւում։

Այն լեզուները, որոնք ունեն միայն արական ու իգական բնոյթի բառեր՝ նշանակում է, որ այդ ժողովուրդների լեզուամտածողութիւնը էլեկտրականութեան մակարդակի վրայ է, այսինքն դրական եւ բացասական բեւեռների հարթութեան վրայ է։ Երկրաչափութեան եւ հանրահաշուի մէջ սա կոչւում է X եւ Y-ի երկչափ համակարգ։ Նկարչութեան մէջ էլ դա երկչափ հարթութեան դաշտն է։

Իսկ այն լեզուները, որոնք ունեն նաեւ բառերի չէզոք կամ օժանդակ տեսակը՝ ապա դրանք օգտագործողների մտածողութիւնը հասել է էլեկտրոնային մակարդակի, այսինքն X, Y, Z եռաչափ հարթութեան համակարգի։

Ի հարկէ լեզւում, եւ առհասարակ՝ կայ նաեւ քառաչափ հարթութեան համակարգ, որին այստեղ չենք անդրադառնայ։

Ներկայացնենք մի հանելուկ։

Հայերէնի քերականութիւնն այսօր թւում է թէ չունի՛ բառերի սեռային տարբերակիչներ։ Այդպիսին է նաեւ անգլերէնը՝ բացի he, she, it տարբերակիչներից։

Միամիտ չլինէք, մեր լեզուն բացառութիւն չէ, ոչ էլ շինծու կամ արհեստական լեզու է, ինչպէս էսպերանտօ կոչուածը, որ չունենայ բառերի սեռեր, եւ դրանք զանազանող միջոցներ։

Խօսենք մի օրինակով եւ համեմատութեամբ։

Հայերէնում ունենք "Ծաւ" արմատ բառը, որի հոլովուած "Ծաւի" ձեւը նշանակում է երկնագոյն։

Հարց։

Եթէ "Ծաւի"-ն երկնագոյն է, ապա եթէ կարող էք՝ դրանում ինձ ցոյց տուէք "երկինք"-ը։

Պիտի մտածէք, որ էս մարդը ցնդաբանութիւն է անում։

Հազար անգամ ոչ։

"Ծաւ"-ում "ա"-ն ցոյց է տալիս բառի արական բնոյթը։ "Ա"-ի հակադիր իգական բնոյթը ներկայացնող այբուբենի տառը "Ո"-ն է։ Փոխարինենք "Ծաւ"-ի "ա"-ն "ո"-ով, կ՛ունենանք "Ծու", որը միջին հայերէնից այս կողմ դարձել է "Ծով", մինչդեռ դա նախկինում հնչել է "Ծow" ("ւ" տառի հնագոյն հնչիւնը եղել է անգլերէնի "W"-ի պէս)։

Առակս ցոյց է տալիս, որ "ծով"-ը երկրային է (ստորինը կամ իգականը), իսկ "ծաւ"-ը արական բնոյթ ունի, այլապէս երկնային ծովն է, երկնային ովկիանոսն է, որի մասին գրուած է Աստուածաշնչում, թէ "Աստուած ջրերը բաժանեց վերին (երկնային) եւ ստորին (երկրային) ջրերի"։

Իսկ "Ծաւի"-ի "ի"-ն նշանակում է ներոյժ (պոտենցիալ), երբ այդ ծովի գոյնն էլ դրա ներոյժի յատկանիշներից մէկն է։

Այստեղ այսքանով բաւարարուենք։

Երբ ռուսերէն լեզուի բարձրակարգ մասնագէտին հարցրեցի, թէ ինչու "վեդրօ"-"դոյլ" բառը չէզոք է, նա բերեց բառի վերջաւորութեան դրուած "օ" տառի առկայութեան փաստը։

Հարցրեցի, թէ ի՞նչ տրամաբանութեամբ է վեդրօ-ն աւարտւում "օ"-ով՝ այսինքն չէզոք սեռը ներկայացնող տառով, եւ ոչ թէ այլ սեռ ներկայացնող տառով։

Նա արդարացաւ, որ այդպէս է աւանդուել։ Այլ պատասխան չունէր։

Այստեղ պարզուեց, որ ակադեմիական լեզուաբանները լեզուները չեն քննարկում իմաստասիրական տեսանկիւնից։

Մեր բացատրութիւնը։

Երբ ձեւաւորուեց դոյլը՝ այն դատարկ էր եւ ունէր իգական բնոյթ։ Երբ նրա մէջ ջուր լցրեցինք՝ նա ձեռք բերեց ուրիշ ամաններ լցնելու ունակութիւն, այսինքն՝ արական բնոյթ։ Բայց երբ պարպուեց՝ կրկին ձեռք բերեց իգական բնոյթ։ Ահա այդ ժամանակաւոր փոփոխութիւնների պատճառով էլ՝ դա "չէզոք սեռ"-ին է պատկանում։

Ռուսերէնի բարձրորակ այդ մասնագէտը լսելով իմ բացատրութիւնը՝ յայտարարեց, որ սա իր գործը չէ։

Հապա ո՞ւմ գործն է։

Մարդիկ չե՛ն ուզում մտածել։

Սա գիտէ՞ք ինչ կարեւոր նշանակութիւն ունի ճանաչողութեան համար։

Մեծ մտածողները, հին եւ նոր փիլիսոփաներն ասում են, որ կինը առեղծուածային էակ է։

Այդ առեղծուածի բանալին դոյլի երեւոյթում է։

Դոյլի հետ համեմատելով պարզւում է, որ առհասարակ էգ կենդանիներն ի սկզբանէ իգական բնոյթ ունեն, լցուելու ունակութիւն ունեն։ Բայց երբ լցւում են՝ այսինքն բեղմնաւորւում են, արականի յատկանիշներ են ձեռք բերում, քանի որ պիտի պտղաբերեն։ Պտղաբերելուց յետոյ ի հարկէ նրանք վերադառնում են իրենց սկզբնական բնոյթին։ Սակայն կարելի է նկատել, որ մայրանալուց յետոյ՝ նրանք արուներից աւելի առնականութիւն են դրսեւորում, "առիւծ" են դառնում, ու ամեն գնով պաշտպանում են իրենց ստեղծագործութիւնը, նաեւ կերակրում ու խնամում նրանց։ Այդ ընթացքում կանանց կաթնատւութիւնն էլ "արական բնոյթ"-ի դրսեւորում է։ Այնպէս որ, մինչեւ կաթից կտրուելը՝ նրանց բնութագիրը դեռեւս "արական" է։ Մինչդեռ արուները ոնց որ անտարբեր լինեն, որովհետեւ իրենց սերմատւութիւնը մշտական է։ Մարդ արարածը ի հարկէ տարբերւում է կենդանիներից, տղամարդու հոգածութեամբ, խնամատարութեամբ թէ կնոջ ու թէ զաւկին հանդէպ, թէեւ նրա գլխաւոր գործառոյթն է մտաւոր ու հոգեւոր ստեղծագործութիւնը։ Վերջին հաշուով, այն կանայք որոնք չեն պտղաբերել՝ իգական բնոյթ ունեն, կանացի են, նուրբ ու նազուկ են, իսկ պտղաբերածներն իրենց փոփոխուող բնոյթով՝ "չէզոք սեռ"-ի յատկանիշներն ունեն, ուստի եւ "առեղծուածային" են, բայց եւ այնպէս, երբէք արու չե՛ն կարող դառնալ։

Նոյն սկզբունքով է ստեղծուել էլեկտորնիկայում յայտնի n-p-n (negative-positive-negative) ապա եւ p-n-p (positive-negative-positive) տրանզիստորների կառուցուածն ու գործառոյթը։

Պարզաբանենք, որ կենդանական աշխարհի երկու հակոտնեայ սեռերն էլ ունեն ընդհանրութիւններ, որոնց հետ պէտք չէ շփոթել սեռային էական տարբերութիւնները։ Ասենք, տղամարդն էլ է սնւում, կինն էլ։ Այսինքն երկուսն էլ լցւում են ու դատարկւում։ Սակայն նրանց տարբերութիւնը իւրաքանչիւրի հիմնական գործառոյթի մէջ է։ Սա գրեցինք, որպէսի էլեկտրոնիկայի p-n-p երեւոյթը ձեզ չապակողմնորոշի։ Արական էութիւնն իր սեռը չի փոխում, բայց գիտենք, որ հիւանդութեան պատճառով կարող է կորցնել իր ֆիզիկական ունակութիւնը, սակայն նրա բուն էութիւնը մտաւոր ստեղծագործ աշխատանքն է, ինչը մինչ ի մահ կարող է բանեցնել։